Chemelot neemt deel aan de onlangs opgerichte Critical Chemicals Alliance. Deze alliantie brengt stakeholders samen om de belangrijkste uitdagingen in de sector aan te pakken. Zo zal het zich onder meer richten op het identificeren van kritieke chemische moleculen en sites, nauwer monitoren van import, versterken van investeringen en maatregelen rondom vraagstimulering. Björn Koopmans (Chemelot Circular Hub) legt hier het belang van de alliantie uit en hoe Chemelot daarin een leidende rol neemt.
De Europese chemische industrie staat onder druk. Hoge energiekosten, oneerlijke concurrentie en een structureel teruglopend investeringsklimaat leiden tot fabriekssluitingen. De Critical Chemicals Alliance (CCA) is onderdeel van het antwoord hierop. Op 13 januari vond de eerste General Assembly van de CCA, een evenement dat de formele start vormde van wat een keerpunt moet worden voor de Europese chemische industrie, plaats op Chemelot. “Deze alliantie komt voort uit het European Chemicals Industry Action Plan van de Europese Commissie om de chemische sector en hun investeringen in modernisering te ondersteunen. De CCA is een belangrijk onderdeel van het actieplan, in feite de uitvoering van dit plan. De CCA gaat zich inzetten om de chemische industrie in Europa te beschermen. Dat doet het met behulp van vier thematische werkgroepen, die elk al medio 2026 concrete plannen moeten opleveren”, vertelt Björn Koopmans.
Vier thematische werkgroepen
Alle vier de werkgroepen hebben een helder mandaat en strakke tijdslijnen. “Als Chemelot leveren we een directe bijdrage aan twee werkgroepen. Céline Fellay, Jon Hermans (beide EbertHERA/ Brightsite) en ik nemen deel aan beide werkgroepen, en daarmee zullen we ook indirect input leveren aan de overige twee werkgroepen. De eerste werkgroep waar we in zitten is de ‘Working Group on Critical Molecules & Critical Sites’, dat is ook meteen de belangrijkste. Het doel van deze werkgroep is het ontwikkelen van een EU-brede, transparante methodologie om kritieke moleculen en productielocaties te identificeren. Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken naar zowel economisch belang, aanbodrisico als het risico op capaciteitsverlies in de EU. De werkgroep zal dus een lijst aanleveren met kritieke moleculen en productielocaties die essentieel zijn voor de Europese capaciteit”, legt Koopmans uit.
Daarnaast zit Chemelot in de werkgroep ‘Modernization & Investments’, die kijkt naar modernisatie – van in eerste instantie stoomkrakers en ammoniakproductie – en gaat met kwartaalrapportages waarschuwen voor dreigende sluitingen, ‘mothballing’ en structurele krimp. “We gaan site-beoordelingen vertalen naar een geprioriteerde investerings- en ondersteuningsagenda, gericht op duurzame infrastructuur, vergunningsverlening en mobilisatie van financiering. Voor de andere twee werkgroepen, ‘Working Group on Trade’ en ‘Working Group on Lead Markets’ hebben we ons niet kandidaat gesteld. Niet alleen zullen de resultaten van de twee werkgroepen waar we aan meedoen, input leveren voor de andere twee werkgroepen over handel en lead markets, we zullen ook gevraagd én ongevraagd feedback geven op de output van die werkgroepen”, zegt Koopmans.
Chemelot als lichtend voorbeeld
Chemelot neemt graag deel aan deze nieuwe alliantie, en niet zomaar als lid. De site belichaamt volgens Koopmans precies de uitdagingen én kansen waar de CCA zich op richt: een geïntegreerde site met een sterke onderlinge verbondenheid, waar beslissingen over één molecuul of installatie cascadegewijs hele waardeketens raken. “Wij zien Chemelot als een van de cruciale sites, we liggen in het hart van de ARRRA-regio (Antwerp-Rotterdam-Rhine-Ruhr Area) en produceren een flink aantal kritische moleculen en verschillende materialen die bijna nergens anders worden geproduceerd worden zoals acrylonitrile, EPDM en Dyneema*. We willen een leidende rol nemen binnen de chemie in Europa. Dat de eerste General Assembly op Chemelot plaatsvond is dan ook geen toeval. Chemelot biedt, met diens unieke combinatie van wereldspelers, het innovatieve ecosysteem van de Brightlands Chemelot Campus en een kenniscentrum als Brightsite, een concreet voorbeeld van hoe de transitie naar een duurzame industrie vorm kan krijgen”, aldus Koopmans.
De vaart erin houden
De komende maanden wordt de uitwerking van de werkgroepen concreet. De eerste resultaten van de twee werkgroepen waar Chemelot deel van uitmaakt worden al voor de zomer verwacht, op tijd voor de tweede General Assembly in september 2026. “Dat we met de CCA snel willen doorpakken hangt ook samen met de recente publicatie van de ‘Industry Acceleration Act’ (IAA), een wetsvoorstel van de Europese Commissie om de Europese industrie te versterken en verduurzamen. De chemie is daar nog niet specifiek in opgenomen. De verdere uitwerking die we met CCA voor de chemie doen kan nog worden opgenomen in de IAA. De komende maanden zijn cruciaal voor deze toevoeging en daarmee voor de toekomst van de chemie. We zijn blij dat we als Chemelot en Brightsite direct kunnen bijdragen aan Europees beleid dat impact heeft op Chemelot en vergelijkbare chemische sites in heel Europa. Uiteindelijk moet de IAA een markt creëren met zoveel mogelijk ‘made in/ with Europe’-producten, zorgen voor snellere vergunningen en investeerders aantrekken. De timing is strak, en wij willen ook snel gaan – gewoon omdat het moét. Het is echter de vraag of deze snelheid ook doorvertaald kan worden in snelle besluitvorming, landelijk en Europees. Hopelijk blijft het daar niet op hangen”, licht Koopmans toe.
Uitzonderlijk traject
“Een tweede zorg is dat als de werkgroep ‘Critical Molecules & Critical Sites’ tot een lijst met kritische materialen en sites is gekomen, landen mogelijk zullen zeggen ‘maar mijn site is ook essentieel’. Dat kan politiek getouwtrek opleveren. Om dat te voorkomen hebben wij vanuit Chemelot proactief een methodologie ingediend voor de selectie van kritieke materialen en sites. Daarnaast zijn ook twee andere methoden gepresenteerd. Uiteindelijk is de keuze niet op onze methodologie gevallen. Onze methodologie is het meest uitgewerkt, maar leent zich minder voor een snelle triage. Op basis van onze methodologie hebben we alvast voorstellen gedaan om de gekozen tool (Strategy& in opdracht van Cefic) te finetunen. De werkgroep kan dus binnenkort met de selectie aan de gang, die we rond juni willen presenteren. En ondertussen zullen we, zoals gezegd, geregeld input leveren aan de andere werkgroepen”, legt Koopmans uit, die zelf met zijn ervaring en kennis op het gebied van beleid en wetgeving suggesties zal doen over het opschrijven van de plannen van de CCA.
Koopmans: “Dit is een uitzonderlijk traject vanuit de Europese Commissie waar we als Chemelot graag op een constructieve en productieve manier aan willen bijdragen. De aanleiding en de context zijn ‘lelijk’ – het gaat echt slecht met de Europese chemiesector – maar het is mooi om samen met andere clusters, bedrijven, kennisinstellingen en overheden te werken aan een perspectief voor de chemie in Europa.”
Koos van Haasteren (Executive Director van Chemelot) over de deelname van Chemelot aan de CCA:
“De organisatie van de eerste General Assembly van de CCA op Chemelot en de sterke inbreng van ons team in de werkgroepen is het beste bewijs dat Chemelot door Brussel en de Europese industrie als een leidend cluster wordt gezien, niet alleen omwille van haar strategisch belang, maar ook vanuit visie en thought leadership”